Mali kurallar ve saklama

Menüde: Ayarlar › Parametre Merkezi › Mali kurallar ve saklama

Ne işe yarar

Bu sekme, üç Genel Muhasebe işlevinin kullandığı sayısal mali kuralları tarihli satırlar olarak tutar:

Gecikme zammı ve faizi: kamu alacağı zammı, vergi gecikme faizi ve sosyal güvenlik primi zammı için ilk ay oranı, sonraki ay oranı, ay kesri, ay içi oran geçişi, yalnız anapara, günlük hesap böleni, ondalık hane ve yuvarlama yöntemi.
Senet reeskontu: reeskontun etkin olup olmadığı, iki portföyün birlikte değerlenmesi, yıllık gün böleni, resmî iskonto oranları, ondalık hane, yuvarlama yöntemi ve ters kaydın yıl/ay/gün kuralı; ayrıca senet bazında sözleşme oranı çizelgeleri.
Mali kayıt saklama kilidi: asgari saklama yılı ve saklama süresinin başlangıç kuralı (yıl farkı, ay, gün).

Her kural ayrı çizelgedir (kapsam listesinde kural adıyla görünür). Hesaplanan zam, reeskont ya da saklama kanıtı, kullandığı parametre satırlarını kendi üzerinde saklar ve sonradan değişen oranla yeniden hesaplanmaz.

Kimler kullanır

Muhasebe sorumlusu, mali müşavir ve yetkili yöneticiler. Ekranı açmak için Yetki Grupları ekranında Ayarlar · Parametreler (ya da Ayarlar) sayfasında Görüntüle yetkisi gerekir; yeni dönem eklemek için Ayarlar · Parametreler sayfasında Ekle, satırı teyit etmek için Onayla yetkisi gerekir. Satırı ekleyen kullanıcı aynı satırı teyit edemez (dört göz kuralı).

Ön koşullar

Aktif firma/şubenin ülkesi KKTC olmalıdır; başka ülkede sekme “Kayıt aktif firma kapsamında değil.” uyarısı verir.
Yetki: yeni dönem için Ekle, teyit için Onayla yetkisi (Ayarlar · Parametreler). Yetkisiz kullanıcı satırları yalnız okur.
Bu kurallar merkez (hub) ya da tek düğümlü kurulumda yazılır; şube düğümünde sekme salt okunurdur ve düğmeler görünmez.
Parametreler: Ayarlar › Parametreler › Muhasebe & Kapanış › Mali kurallar ve saklama içinde geçerli tarihli, Teyitli satır olmalıdır; satır yoksa ya da teyitsizse bu tabloyu kullanan işlem durur, ürün uydurma değer kullanmaz. Gecikme zammı, reeskont ve saklama işlevleri, tarihi kapsayan tek, kaynaklı, teyitli ve eksiksiz bir parametre kümesi olmadan çalışmaz.

Adım adım

Soldaki menüden Ayarlar grubundaki Parametre Merkezi ekranını açın. Sol gezintide Muhasebe & Kapanış grubunu, ardından Mali kurallar ve saklama sekmesini seçin.
Listeyi okuyun. Her satır bir geçerlilik dönemidir; bugün yürürlükte olan satırda Geçerli rozeti görünür. Bitmiş dönemleri görmek için Geçmişi göster kutusunu işaretleyin. Kaynak / dayanak sütunu yasal dayanağı, Doğrulama sütunu satırın Teyitli ya da Taslak olduğunu, Kullanım sütunu satırla hesaplanmış kayıt sayısını gösterir; Geçmiş bağlantısı satırın denetim izini açar.
Yeni dönem düğmesine tıklayın (düğme yalnız Ekle yetkisi olan kullanıcıda görünür).
Kapsam listesinden kuralı (ör. Kamu zammı — İlk ay oranı, Reeskont etkin (0/1), Asgari saklama yılı ya da bir senet için sözleşme oranı çizelgesi) seçin ve Geçerlilik başlangıcı tarihini girin. Form, seçilen çizelgenin en son satırındaki değerlerle dolu gelir; yalnız değişen değerleri düzeltmeniz yeterlidir.
Kaynak / dayanak kutusuna yasal dayanağı yazın (zorunlu).
Formun altındaki önizlemeyi kontrol edin: “Önceki açık dönem gg.aa.yyyy tarihinde (son gün) kapanacak.” ya da “Çakışma ve boşluk yok; kapanacak açık dönem yok.” görünmelidir. Çakışma ya da boşluk varsa form kaydedilemez.
Taslak olarak kaydet düğmesine tıklayın. Satır Taslak rozetiyle gelir: kaydedilen satır teyitsiz doğar, teyitsiz satır resmî hesapta kullanılmaz ve hesaplanmış kayıtlar yeniden hesaplanmaz.
Satırı ekleyenden farklı, Onayla yetkisi olan bir kullanıcı aynı sekmeyi açıp satırın yanındaki Teyit et düğmesine tıklar. Satır Teyitli olunca hesaplarda kullanılır.

Alanlar

Alan	Anlamı	Zorunlu mu
Kapsam	Satırın hangi zaman çizelgesine (seriye) ait olduğunu seçtirir. Yeni dönem yalnız seçilen çizelgenin en son satırından sonra başlayabilir.	Evet
Geçerlilik başlangıcı	Yeni dönemin ilk günü. Önceki açık dönem bu tarihte kapanır.	Evet
Değer (oranlar: 0–1; yuvarlama: 0 çift, 1 sıfırdan uzağa, 2 kesme)	Seçilen kuralın değeri. Oranlar 0–1 arasında (örn. 0,05 = yüzde 5), bayraklar 0/1, yuvarlama yöntemi kodları 0, 1 ya da 2 olarak girilir. Her kuralın kabul edilen alt ve üst sınırı vardır; sınır dışı değer reddedilir.	Evet
Kaynak / dayanak	Satırın yasal dayanağı: Resmî Gazete sayısı, yasa ya da kararname maddesi, kurum yazısının tarihi ve sayısı.	Evet

Sık hatalar ve mesajları

Ekranda gördüğünüz mesaj	Anlamı / ne yapmalı
“Bu tarih için tek, kaynaklı, onaylı ve eksiksiz mali parametre gerekli. Ayarlar › Parametreler bölümünü tamamlayın.”	Gecikme zammı, reeskont ya da saklama işlevi için o tarihte bir kuralın satırı eksik, teyitsiz ya da çakışıyor. Eksik kuralı bu sekmede ekleyin ve teyit ettirin.
“Reeskont bu tarih için şu kurallar onaylanmadan çalışmaz (Ayarlar › Parametreler; kaynaklı yeni dönem + ikinci kişi onayı):”	Senet reeskontu ekranında listelenen kuralları ekleyip ikinci kişiye onaylatın.
“Reeskont, gecikme faizi ve saklama kaydı yalnız merkez (hub) ya da tek düğüm kurulumda yazılabilir.”	İşlemi merkez düğümde yapın.
“Tarihli saklama parametresi eksikse KKTC mali kayıt silme işlemi kapalıdır.”	Saklama kurallarının satırı yoksa mali kayıt silinemez; bu bir korumadır, hata değildir.
“Ters kayıt tarihi parametredeki ilk tarihten önce olamaz.” ve “Ters kayıt, bu değerleme için parametrede doğrulanmış ters kayıt tarihinde yapılmalıdır.”	Reeskont ters kaydını parametredeki doğrulanmış tarihte yapın.
“Bu işlem için Parametreler yetkiniz yok ({0}).”	{0} yerinde Add (ekleme) ya da Approve (teyit) görünür. Yetki Grupları ekranında Ayarlar · Parametreler sayfası için Ekle ya da Onayla yetkisi isteyin.
“Dönemi giren kullanıcı kendi satırını teyit edemez (dört göz).”	Satırı teyit edecek kişi, satırı ekleyen kişiden farklı olmalıdır.
“Bu dönemi kimin girdiği denetim izinde yok; dört göz kanıtı eksik olduğu için teyit edilemez. Yeni dönem satırı girin.”	Satırı kimin eklediği denetim izinde kayıtlı değilse satır teyit edilmez; aynı değerlerle yeni dönem satırı ekleyin.
“Kaynak / dayanak zorunlu.”	Kaynak / dayanak kutusunu doldurun.
“Yeni dönem en son dönemin başlangıcından ({0}) sonra başlamalı.”	Geriye dönük dönem araya eklenemez; başlangıç tarihi çizelgedeki en son başlangıçtan sonra olmalıdır.
“Çakışma: önceki dönem kapalı; yeni dönem {0} tarihinde başlamalı.” ve “Boşluk: yeni dönem {0} tarihinde başlamalı, aradaki günler parametresiz kalır.”	En son satır zaten kapalıysa yeni dönem tam kapanış gününden sonra başlamalıdır; erken başlarsa çakışma, geç başlarsa boşluk oluşur.
“Geçersiz ya da eksik değer: {0}.”	Belirtilen alanı kontrol edin; sayı, seçim ya da metin biçimi uygun değildir.
“{0} ve sonrası için onaylı bordro bu satırla hesaplandı; daha ileri bir başlangıç seçin.”	Satır başka kayıtlarda kullanılmıştır (Kullanım sütunu sıfırdan büyüktür). Yeni dönem, o kayıtların tarihinden önce başlayamaz; ileri bir başlangıç tarihi seçin. (Mesaj metni tüm parametre tablolarında aynıdır.)
“Kayıt aktif firma kapsamında değil.”	Bu sekme yalnız ilgili ülkenin firma ya da şubesinde çalışır; üst çubuktan uygun ülkeli firmayı seçin.